बिकास मरहट्टा

प्रहरी उपरीक्षक (एसपी)ले जिल्लाको प्रहरी कमाण्ड सम्हालेको लामो इतिहास गोरखामा छैन । आज भन्दा पाँच बर्ष अघिसम्म प्रहरी नायव उपरीक्षक (डिएसपी) कै नेतृत्व  थियो । २०७२ सालमा गोरखा लगायत केही जिल्लामा एसपी खटाउने निर्णय गृहमन्त्रालयबाट भयो ।

---

---

प्रहरी प्रमुखको रुपमा एक तह माथिल्लो अफिसर पाउने भएपछि जिल्लावासीमा केही उत्साह थपिनु स्वभाविक नै हो । शान्ति सुरक्षा लगायत प्रहरीले गर्ने अन्य काम थप चुस्त दुरुस्त हुने अपेक्षा धेरैले गरे ।

तर त्यस यता प्रहरीले गरेको काम कारवाहीलाई मूल्याङ्कन गर्ने हो भने जिल्लामा एसपीको नेतृत्व ‘हात्ति आयो हात्ति आयो फुस्सा’ भनेजस्तै छ ।

अहिले सम्म चार वटा एसपीको कार्यकाल जिल्लाले भोगिसक्यो । पाँचौ एसपीको रुपमा ओम प्रसाद अधिकारी छन् । तर एसपीको कमाण्ड सम्हालेको प्रहरी संगठनले गर्ने कामबाट जिल्लावासी वास्तविक रुपमा सन्तुष्ट हुन सकेको देखिदैन ।

हुन त जिल्लावासीको अपेक्षा पनि धेरै भएर होला । एक तह माथिल्लो अफिसर आउदैमा कायापलट नै हुन्छ भन्ने छैन । कार्यशैली फरक होला तर काम गर्ने संगठन उही हो । स्विच थिचेर वत्ती बाले जस्तो परिवर्तन एकै पटक हुदैन ।

यो बिस्तारै हुदै जाने हो । तर त्यही परिवर्तनको संकेत पनि अहिलेको प्रहरी प्रमुखबाट हुन नसकेपछि जिल्लावासी निराशा छाएको छ । जिल्लावाट सरुवा भएर गइसकेका एसपीहरुको कुरा           छाडौ ।

अहिले नेतृत्व सम्हाली  रहेका एसपी अधिकारकै प्रसँग     जोडौ । यस अघि अपराध अनुसन्धान बिभाग काठमाण्डौमा रहेर काम गर्दै आएका उनले जिल्ला आएसँगै केही सफलता पाए ।

जिल्ला आएको केही दिनमै उत्तरी गोरखाको धार्चे गाउँपालिका खोर्लावेशीमा लुकाएर राखेको १६ किलो सुन फेला प¥यो । ‘काम गर्ने कालु मकै खाने भालु’ भने झै जिल्लाका यस अघिका एसपी भोला रावलको मेहनतलाइ ओझेलमा पार्दै उनी आफूलाइ नायक सावित गर्न पछि परेनन् ।

सफलताको अन्तिम चरणमा पुगिसकेका एसपी रावल सरुवा भएपछि एसपी अधिकारी उक्त कामको जस पाउन सफल भए । सुन समातेर ठुलै नाक  गरेका एसपी अधिकारी लगतै आलोचित बन्न थाले । जिल्लामा चोरीका घटनाहरु बढ्ने क्रम तिव्र रह्यो ।

दिनदहाडै घर र पसलबाट मोवाइल, टिभी हराउन थाले । घरभित्रैबाट गहना चोरी हुन थाल्यो । हत्याहिंसा बढे । चावी लगाएर घरभित्र बसेकाहरु समेत आफूलाइ सुरक्षित महशुस गर्न सकेनन् ।

सुरक्षित महशुस गराउन नसक्नुमा प्रहरी प्रशासनकै दोष हो भन्दा कुनै दुइ मत नहोला । हुन त जिल्लामा केही घटना घट्यो भन्दैमा प्रहरी प्रशासन कमजोर भयो भनेर आकलन गर्नु उचित नहोला ।

घटना नघट्ने हो भने प्रहरीको आवश्यकता पनि हुदैन । तर घटनाले निरन्तरता पाउनु दुखद हो । यसमा प्रहरी शान्ति सुरक्षा कायम गर्न चुकेकै देखिन्छ ।

यो त चोरीका कुरा भए । अब कुरा जुवातासको । भरखरै चाडवाड सकिएको छ । दशैमा भन्दा तिहारमा बढी जुवातासको खेल हुन्छ भन्ने कुरा जगजायर नै छ । देशभर जुवाडेहरु पक्राउ               परेका समाचार वाहिर आइरहेका छन् । तर गोरखामा भने जुवातास खेलेर समातिएको घटना कही कतै सुनिएन ।

के साच्चै गोरखामा जुवातासको खेल नै नभएको हो त ? यो अपत्यारिलो कुरा हो । चाडवाडको समयमा मात्र होइन अन्य बेलामा पनि सदरमुकाम आसपासकै बन्द कोठाहरुमा दिनहूँ जसो जुवातासका ठुलै खालहरु भइरहेका हुन्छन् ।

प्रशासन आसपासै भइरहेको जुवाका खालहरु बारे साच्चै प्रहरी अनविज्ञ नै छ    त ? यदी प्रहरीलाई थाहा छैन भने यो लज्जास्पद कुरा हो । यसबाट प्रहरी प्रशासन कमजोर छ भन्ने सबैले तर्क गर्न सक्छन् । यदी होइन भने अर्काे शंका उत्पन्न हुन्छ, कतै प्रहरीकै मिलेमतोमा जुवातासको खालहरु भइरहेका त छैनन् !

बजारमा अहिले प्रहरीमाथि निकै गम्भिर आरोप लागेको छ । पैसा लिएर जुवातास खेलाउन दिएको भन्ने कुरा व्यापक छ । प्रति खाल वापतको रकम प्रहरी प्रशासनमा पुग्छ ।

त्यो पनि संगठनकै केही व्यक्ति मार्फत । अनि जुवातासको ठुलै खाल भइरहँदा पनि चुपचाप बस्छ प्रहरी । यदी यो आरोप झुठो हो भने प्रशासन आसपासका क्षेत्रमै खुलेआम हुने जुवातासका खालहरुमा पुग्न किन सक्दैन   प्रहरी ! पैसाको सेटिङमा कतै  प्रहरी प्रशासन नै मौन बसेको त होइन ? यो आम जिल्लावासीको प्रहरी प्रशासनलाई प्रश्न छ ।

के यो आरोपलाइ चिर्न प्रहरी सफल हुन सक्ला ? हुन त समातिएका जुवाडेहरुलाइ पनि भनसुनको आधारमा प्रहरीले छाड्ने गरेको घटनाहरु पनि जिल्लामा ताजै                 छन् । यो प्रहरी प्रशासनको अर्काे कमजोरी हो ।
प्रहरीले गरेको काम  कारवाहीलाइ हेर्दा ठुलालाई चैन, सानालाइ ऐन भन्ने नेपाली उखानसँग मेल खान पुग्छ । भनसुनकै आधारमा पहुँचवाला व्यक्तिहरुले गरेको अपराध ढाकछोप गरेर उन्मुक्ति दिने काम पनि            भइरहेकै छन् ।

अवका दिनमा  प्रहरी प्रशासनले यस्तो कामलाइ निर्मुल पार्न सक्नुपर्छ । होइन भने प्रहरी प्रतिको बिश्वास नागरिकबाट गुम्दै जाने छ । सबैको काम गर्ने शैलि एउटै हुदैन । काममा भन्दा भाषण र प्रशिक्षण दिन बढी नै रुची राख्छन् एसपी अधिकारी ।

उनको कुरा सुन्दा लाग्छ जिल्लामा अव शान्ति सुरक्षा र सुव्यवस्था कायम गराउन कुनै समस्या छैन । नागरिकको सुरक्षामा प्रहरी २४ सै घण्टा खटिएको भान गराउछन् । तर कुराले मात्र जिल्लाको शान्ति  सुरक्षा कायम कहाँ हुन सक्ला र ? यसको उदाहरण अहिले जिल्लाको परिवेशले बताइरहेको छ ।

गोरखा जिल्लालाइ कार्यथलो बनाउन चाहने प्रहरी अफिसर बिरलै हुन्छन् भन्ने सुनिन्छ । राजनितिक   बिचार, आस्था र निकटताका आधारमा नेतृत्वको जिम्मेवारी दिएर जिल्लामा खटाइन्छ ।

अनि काममा बिस्तारै राजनितिक प्रभाव देखिनु अस्वभाविक मान्न सकिन्न ।    राजनितिक आस्था र बिचार जे भएपनि कुनै संगठनको नेतृत्व सम्हालिसकेपछि काममा सन्तुलन देखाउन नसक्नु आफैका लागी घातक हुन्छ । उठवस गरिरहेका व्यक्तिहरुकै कारण आफू आलोचित हुनुपर्ने अवस्था आउँछ की भन्ने बारेमा पनि नेतृत्वले सोच्नु जरुरी हुन्छ ।

भलै अहिलेका एसपी अधिकारीमा अहिले सम्म त्यो संकेत नदेखिएको होला तर बेलैमा सतर्क नहुने हो भने त्यो अवस्था पनि नआउला भन्न सकिन्न । हुन त उक्त पदमा पुगिसकेको व्यक्तिलाई यस बिषयमा राम्रै जानकार             होला । नभएपनि जानकारी लिनु आवश्यक छ । होइन भने नेतृत्वले गरेको गल्तीबाट पुरै संगठन वदनाम हुन पुग्छ ।

अपराधिक क्रियाकलाप, तस्करी जिल्लामा फष्टाउदो छ । नियन्त्रणमा प्रहरीले चासो नदिएको हो वा प्रहरीकै मिलेमतो छ त्यो भने चाही आगामी दिनमा  प्रहरीको कार्यशैलीले बताउला ।

तर केही प्रहरी कर्मचारीको तस्करहरुसँगको उठवस देख्दा    प्रहरी प्रशासनकै मिलेमतोमा   तस्करी भइरहेको हो की भन्ने आशंका उब्जनु स्वभाविक हो । यसमा पनि प्रहरी प्रशासन सजग रहनैपर्छ ।

अन्तत जिल्लामा शान्ति   सुरक्षा र सुव्यवस्था कायम गर्न प्रहरी प्रशासन एक्लैको पहलले सम्भव छैन । एक्लैले सागर थाम्न सकिदैन भने झै स्थानीय र अन्य निकायको साथ, सहयोग र सल्लाह सुझाव लिन पनि सक्नुपर्छ ।

आफै मै जान्ने भनेर अहम भावना लिने हो भने डिआइजीले नै जिल्लाको प्रहरी संगठनको नेतृत्व सम्हाले पनि कुनै औचित्य रहदैन ।